02 — Tìm kiếm & xây dựng kiến thức chuyên biệt (tr. 45–51)
PHẦN I · Xây dựng sự thịnh vượng — đào sâu trụ cột #1: Specific Knowledge (Kiến thức chuyên biệt)
Mở đầu: kỹ năng bán hàng như một ví dụ
Tweet: “Các kỹ năng bán hàng là một dạng kiến thức chuyên biệt.”
Có một thứ được gọi là “thiên phú” trong bán hàng. Bạn sử dụng các kỹ năng này trong mọi lúc — tại các công ty khởi nghiệp và quỹ đầu tư mạo hiểm. Khi bạn gặp một người có tư chất thiên phú về bán hàng, bạn thấy họ thật tuyệt vời. Họ thực sự giỏi những gì họ làm. Đó được gọi là một dạng kiến thức chuyên biệt.
Rõ ràng họ đã học những kiến thức ấy ở đâu đó, nhưng không phải trên giảng đường. Có lẽ họ học được trong khoảng thời gian còn cắp sách tới trường, hoặc trong cách họ thuyết phục cha mẹ. Trong vài trường hợp, có lẽ kiến thức ấy đã có sẵn trong gen di truyền của họ.
Tuy nhiên, bạn có thể tự cải thiện kỹ năng bán hàng. Bạn có thể đọc Robert Cialdini, tham dự hội thảo đào tạo bán hàng, hay bán hàng tận nhà. Quá trình này khó khăn nhưng cũng sẽ giúp bạn nâng cao kỹ năng bán hàng nhanh chóng.
Tweet: “Kiến thức chuyên biệt không thể được dạy, nhưng chúng ta có thể học được nó.”
Định nghĩa kiến thức chuyên biệt
Khi nói về kiến thức chuyên biệt, ý của Naval là tìm ra những điều bạn từng làm được mà không phải tốn công sức nào khi còn là một đứa trẻ hay thiếu niên. Điều chỉ có bạn không coi là kỹ năng, còn những người xung quanh thì có. Mẹ của bạn hoặc người bạn thân nhất lớn lên cùng bạn sẽ nhìn thấy và coi đó là một biệt tài.
Một số ví dụ về kiến thức chuyên biệt có thể là:
- Kỹ năng bán hàng.
- Năng khiếu âm nhạc, có khả năng chơi bất kỳ nhạc cụ nào.
- Dễ dàng mê mệt với điều gì đó: bạn chìm đắm trong một vài thứ và có thể ghi nhớ chúng rất nhanh.
- Đam mê khoa học viễn tưởng: bạn đọc sách khoa học viễn tưởng, điều đó cho thấy bạn có khả năng xử lý, tiếp thu đa dạng kiến thức trong một khoảng thời gian ngắn.
- Chơi rất nhiều trò chơi, bạn có thể nắm bắt được nguyên lý trò chơi khá tốt.
- Tám chuyện, điều tra mạng lưới quan hệ của người khác. Điều đó có thể biến bạn thành một nhà báo rất thú vị.
Kiến thức chuyên biệt là sự hòa trộn độc đáo và kỳ diệu của những đặc điểm tiêu biểu nhất từ DNA, quá trình nuôi nấng, dạy dỗ và phản ứng của bạn với nó. Nó gần như ăn sâu vào tính cách và bản ngã của bạn. Tiếp đó, bạn có thể rèn luyện và hoàn thiện kiến thức chuyên biệt của mình.
Tweet: “Không một ai có thể cạnh tranh với bạn trong việc là chính mình.” “Phần lớn cuộc đời bạn là để tìm ra người và việc cần đến bạn nhất.”
Ví dụ bản thân Naval
Ông thích đọc sách và yêu công nghệ. Ông học rất nhanh và cũng nhanh chán. Nếu phải gắn bó với một công việc buộc phải nghiên cứu cùng một chủ đề suốt hai mươi năm, công việc đó sẽ không có kết quả với ông. Ông làm trong lĩnh vực đầu tư mạo hiểm — đòi hỏi bắt kịp tốc độ rất nhanh của các công nghệ mới, và khi làm công việc này ông được đáp ứng mong muốn bởi ngay lúc thấy chán thì lại có một thứ công nghệ mới ra đời. Điều này hoàn toàn phù hợp với kiến thức chuyên biệt và các kỹ năng của ông.
Ông muốn trở thành nhà khoa học — đó là khởi nguồn của rất nhiều hệ thống phân cấp đạo đức trong ông. Với ông, nhà khoa học là những người đứng đầu chuỗi sản xuất của nhân loại, cống hiến những bước đột phá lớn.
Tweet: “Xã hội, kinh doanh và tiền bạc là hạ nguồn của công nghệ, mà công nghệ chính là hạ nguồn của khoa học. Khoa học ứng dụng là động cơ của nhân loại.” “Hệ quả: Các nhà khoa học ứng dụng là những người quyền lực nhất trên thế giới. Điều này sẽ trở nên rõ ràng hơn trong những năm tới.”
Toàn bộ hệ thống giá trị của Naval xoay quanh các nhà khoa học, và ông muốn trở thành một nhà khoa học vĩ đại. Tuy nhiên khi thực sự nhìn lại những gì ông đặc biệt xuất sắc và đã dành thời gian để làm, chúng đều lần lượt là: kiếm tiền, mày mò công nghệ, giải thích và trò chuyện với mọi người. Ông có kỹ năng bán hàng, kỹ năng phân tích cách kiếm tiền, khả năng thu thập dữ liệu, say mê những con số và phân tích chúng chi tiết. Tất cả những thứ này đối với ông giống như trò chơi giải trí, nhưng lại là công việc đối với những người khác.
Nếu thấy khó “diễn đạt gãy gọn”
Một vài người sẽ cảm thấy vô cùng khó khăn khi làm những điều này, họ nói: “Chà, làm thế nào để tôi có thể diễn đạt mọi thứ một cách gãy gọn và bán được nó?“. Ừ thì, nếu bạn chưa giỏi hoặc không thực sự yêu thích, đó có thể không phải là thứ dành cho bạn — hãy tập trung vào điều bạn thật sự yêu thích.
Người đầu tiên nhận ra kiến thức chuyên biệt của Naval là mẹ ông. Khi ông mới 15–16 tuổi, đang kể với một người bạn rằng mình muốn trở thành nhà vật lý thiên văn, mẹ ông (từ trong bếp vọng ra) nói: “Không, con sẽ làm kinh doanh.” Lúc đó ông ngỡ ngàng — nhưng rõ ràng bà biết chính xác mình đã nói những gì.
Kiến thức chuyên biệt nằm ở “rìa”
Kiến thức chuyên biệt đa phần được tìm thấy bằng cách theo đuổi năng khiếu bẩm sinh, sự tò mò chân thật và niềm đam mê của bạn. Chứ không phải bằng cách đến trường để học những nghề đang “hot” nhất, hay đào sâu bất kỳ lĩnh vực nào mà các nhà đầu tư cho là tiềm năng nhất.
Nhiều khi, kiến thức chuyên biệt lại nằm ở phần rìa của vùng kiến thức. Đó cũng là những thứ chỉ mới được tìm ra hoặc rất khó để tìm ra. Nếu bạn không tập trung 100% vào nó thì người khác — người thật sự tập trung 100% — sẽ vượt qua bạn. Và họ không chỉ vượt qua mà sẽ vượt xa bạn. Bởi vì giờ đây chúng ta đang hoạt động trong lĩnh vực của các ý tưởng, nơi lãi kép và đòn bẩy thực sự được áp dụng.
Internet + tính nguyên bản
Tweet: “Internet đã mở rộng các cơ hội việc làm tiềm năng với quy mô vô cùng lớn. Hầu hết chúng ta vẫn chưa nhận ra điều đó.”
Bạn truy cập Internet và có thể tìm thấy khách hàng của mình. Bạn có thể xây dựng một doanh nghiệp, tạo ra một sản phẩm, xây dựng của cải và làm cho mọi người hạnh phúc chỉ bằng cách thể hiện bản thân một cách độc đáo trên Internet.
Internet tạo điều kiện cho mọi ngách đam mê, sở thích, miễn sao bạn là người giỏi nhất trong lĩnh vực đó để mở rộng quy mô. Và có một điều tuyệt vời là: vì mỗi chúng ta đều khác nhau nên ai cũng sẽ giỏi nhất ở một lĩnh vực — đó là làm chính mình.
Naval có một dòng Tweet đáng đọc khác không nằm trong Tweetstorm “How to Get Rich”, nó đơn giản là “Thoát khỏi sự cạnh tranh nhờ tính nguyên bản” (Escape competition through authenticity). Về cơ bản, bạn cạnh tranh với người khác vì bạn đang sao chép họ. Nhưng mỗi con người là khác nhau. Đừng sao chép.
Nếu bạn đang xây dựng và tiếp thị thứ được gọi là phần “ngoại lệ” của con người bạn, chỉ riêng bạn có, thì không ai có thể cạnh tranh với bạn. Ai sẽ cạnh tranh với Joe Rogan hoặc Scott Adams? Điều đó là không thể. Liệu có ai khác xuất hiện và viết truyện Dilbert hay hơn không? Không. Có ai đó cạnh tranh với Bill Watterson và tạo ra một Calvin và Hobbes tốt hơn không? Không. Họ là nguyên bản.
Nền tảng (Foundations) — kỹ năng học cả đời
Tweet: “Những công việc tốt nhất không thể được chỉ thị hay cấp bằng. Chúng là biểu hiện sáng tạo của những con người luôn học hỏi trong thị trường tự do.”
Kỹ năng quan trọng nhất để giàu có là trở thành một người không ngừng học hỏi. Bạn phải biết cách học bất cứ điều gì bạn muốn.
- Mô hình kiếm tiền cũ là: đi học trong bốn năm, lấy bằng cấp và làm trong một chuyên gia trong ba mươi năm.
- Nhưng hiện nay, mọi thứ thay đổi nhanh chóng. Bạn phải bắt kịp một nghề mới trong vòng chín tháng, và nó sẽ lỗi thời sau bốn năm. Nhưng trong ba năm làm việc hiệu quả đó, bạn có thể trở nên rất giàu có.
Ngày nay, trở thành chuyên gia trong một lĩnh vực hoàn toàn mới trong vòng 9–12 tháng quan trọng hơn nhiều so với nghiên cứu một thứ đã “đúng” trong thời gian dài trước đó.
Khi thực sự đào sâu kiến thức nền tảng, bạn sẽ không còn sợ bất kỳ cuốn sách nào. Nếu đến thư viện và gặp một cuốn sách bạn không hiểu được, bạn phải nghiên cứu, nghiền ngẫm và tự hỏi bản thân: “Tôi cần có những kiến thức nền tảng gì để đọc cuốn sách này?” — Kiến thức nền tảng là điều cực kỳ quan trọng.
Trong cuộc sống:
- Có hiểu biết cơ bản về số học và tính toán quan trọng hơn nhiều so với làm giải tích.
- Có thể truyền tải ý muốn của bản thân bằng những từ vựng tiếng Anh thông thường quan trọng hơn nhiều so với việc có thể viết thơ, có kho từ vựng rộng lớn hoặc nói bảy thứ ngôn ngữ nước ngoài.
- Có khả năng thuyết phục quan trọng hơn nhiều so với việc trở thành một chuyên gia digital marketing hoặc chuyên viên tối ưu nhấp chuột.
Kiến thức nền tảng là chìa khóa. Đạt điểm 9/10 hoặc 10/10 về kiến thức nền tảng sẽ hữu ích hơn nhiều so với việc cố gắng đào sâu tất cả mọi thứ. Bạn cần phải hiểu sâu về một vài thứ đó, vì nếu không bạn sẽ “rộng một dặm, sâu một tấc”¹ và không đạt được bất kỳ điều gì mình muốn trong cuộc sống này. Bạn chỉ có thể thành thạo một hoặc hai thứ. Chúng thường sẽ là những gì bạn say mê.
¹ “Rộng một dặm, sâu một tấc”: ý chỉ những người hạn hẹp hay thiếu kiến thức chuyên sâu về một lĩnh vực.
Câu để mình mang theo
- “Escape competition through authenticity” — thoát cạnh tranh bằng sự nguyên bản. Đừng sao chép ai.
- Dấu hiệu nhận biết kiến thức chuyên biệt của mình: việc mình thấy như chơi mà người khác thấy như khổ sai — và người thân coi là “biệt tài”.
- Kỹ năng số 1 để giàu: trở thành người không ngừng học hỏi — biết cách tự học bất cứ thứ gì trong 9–12 tháng.
- Kiến thức nền tảng 9–10/10 > đào sâu dàn trải mọi thứ. Chỉ thành thạo được 1–2 thứ → chọn thứ mình say mê.
Liên kết: 01-hieu-cach-tao-thinh-vuong · 03-cuoc-choi-dai-han